Sử dụng Corticoid bôi ngoài da (Topical Steroids) kéo dài có thể gây ra các tổn thương tại chỗ như mỏng da, rạn da vĩnh viễn và giãn mạch máu dưới da. Ngoài ra, trường hợp hiếm gặp hơn có thể gây ra các tác dụng phụ toàn thân như suy tuyến thượng thận và phản ứng bùng phát nghiêm trọng khi ngừng thuốc (hội chứng cai thuốc).
Tác dụng phụ tại chỗ trên da
- Mỏng da (Atrophy): Da trở nên mỏng yếu, dễ tổn thương, bóng ngời và dễ bị bầm tím.
- Rạn da (Striae): Xuất hiện các vết rạn da vĩnh viễn, đặc biệt là ở các vùng nếp gấp da (nách, bẹn, khuỷu tay…).
- Giãn mạch máu (Telangiectasia): Mạch máu nhỏ hình mạng nhện xuất hiện vĩnh viễn trên bề mặt da.
- Viêm da quanh miệng (Perioral dermatitis): Bắt đầu xuất hiện các nốt mẩn đỏ, mụn nhỏ quanh vùng miệng hoặc trên mặt.
- Che giấu hoặc làm nặng thêm tình trạng nhiễm trùng: Kem bôi có thể làm che khuất triệu chứng hoặc khiến tình trạng nhiễm nấm, nhiễm khuẩn, nhiễm virus trên da trở nên tồi tệ hơn.
Nguy cơ tác động toàn thân
- Suy tuyến thượng thận: Dùng thuốc bôi loại mạnh trên diện rộng và trong thời gian dài có thể làm gián đoạn quá trình sản xuất hormone tự nhiên của cơ thể.
- Hội chứng Cushing: Thuốc hấp thu quá nhiều vào cơ thể có thể dẫn đến tăng cân, tăng đường huyết và tăng huyết áp.
- Biến đổi thị lực: Dùng thuốc bôi có hoạt tính mạnh ở vùng gần mắt có thể làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể hoặc cườm nước (glaucoma).
Tình trạng nghiện thuốc và Hội chứng cai Corticoid
- Hội chứng cai Corticoid bôi ngoài da (TSW – Topical Steroid Withdrawal): Ngừng bôi thuốc đột ngột sau thời gian dài sử dụng liên tục hàng ngày có thể kích hoạt phản ứng bùng phát nặng nề: bỏng rát dữ dội, ngứa ngáy nghiêm trọng và đỏ da lan rộng.
LƯU Ý: Nếu bạn gặp tình trạng da bị mẩn đỏ hoặc nóng rát dữ dội ngay sau khi ngưng sử dụng các loại kem bôi corticoid ngoài da, tuyệt đối không tự ý bôi lại. Hãy liên hệ Bác sĩ Da liễu ngay để được thăm khám và hướng dẫn xử trí an toàn.
- Nhờn thuốc (Tachyphylaxis): Da dần tạo ra cơ chế kháng thuốc, khiến thuốc giảm hoặc mất hiệu quả theo thời gian.
Hướng dẫn sử dụng an toàn
- Kê toa từ bác sĩ: Chỉ sử dụng thuốc corticoid khi có chỉ định kê toa từ bác sĩ chuyên khoa Da liễu; chọn thuốc có hoạt tính vừa đủ hiệu quả trong khoảng thời gian ngắn nhất có thể.
- Bôi đúng vị trí: Chỉ bôi trực tiếp lên vùng da bị tổn thương/phát ban, tuyệt đối không bôi lên vùng da lành.
